Хадамоти зиддижола: Руҷуъ ба гузашта ва имрӯз

Ҳар сол жола ба иқтисоди олам ба андозаи 5,2 миллиард доллари ИМА зарар мерасонад. Ин охирин оморест аз таъсири офати жола ба соҳаи кишоварзии олам.

Аммо дар Тоҷикистон чӣ? Кишвари мо аз нигоҳи ҷуғрофӣ ва иқлим ба жола ҳам осебпазир аст ва ҳар сол дар манотиқи гуногу садҳо гектар заминҳои кишт ва боғу токзор ҳадафи жола қарор мегиранд ва хисороти зиёде ба кишоварзон ворид мекунанд. Жола бештар замоне мезанад, ки дар киштзорон сабзаҳо нав медаманд, зироат акнун неш мезанад ва ё неш задаву ҳоло неруи муқовимат ба ин гуна офат надорад. Дарахтон нав гул кардаанд ва аз ҳар зарбаи жола гули онҳо ба замин мерезад. Дар натиҷа ҳосили боғот коҳиш меёбад. 

Таърихи Тоҷикистон харобиҳои мудҳиши жола дар киштзоронро ёд дорад ва яке аз онҳо  5 майи соли 1963 иттифоқ уфтода буд. Он рўз дар водии Ҳисор 46 ҳазор гектар (беш аз нисфи заминҳои обӣ) киштзор ва токзор бар асари жолаи харобиовар нобуд гардид.

Хадамоти зиддижола аз дирӯз то имрӯз

Хадамоти зидди жола бори нахуст дар Тоҷикистон соли 1960 ташкил шуданд. Дар солҳои 1964 - 1993  дастгоҳҳои зидди жолаи навъи  ТКБ040К-01, тўпҳои уфуқии КС-19 (100 мм) ва  мушакҳои зидди жолаи навъи «Кристалл», «Алазань-2» ва «Облака» истифода мешуданд.


Дар расм: Тўпи уфуқии КС-19


Дар расм:    Дастгоҳи зидди жола ТКБ040К-01 ва мушаки «Кристалл»

Соли 1998 фаъолияти 3 дастаи зидди жола дубора оғоз карда шуд. Ин дастаҳо дар давраи корҳои мавсимии саҳроӣ бехатарии ноҳияҳои Турсунзода, Ҳисор ва Ёвонро аз зарари жола таъмин мекарданд.

Тибқи оморҳо соли 1999 фоидаи иқтисодии корҳои зидди жола  2 миллиарду 400 миллион рублро ташкил дод. Соли 2008 1 нуқтаи дастаи зидди жолаи шаҳри Ҳисор ва 5 нуқтаи дастаҳои зидди жолаи шаҳри Турсунзода   масоҳати 125 000 ҳазор  га  зироатҳои кишоварзиро дар ноҳияи Шахринав ва шаҳри Турсунзода аз жоланаҷот доданд. Нафъи иқтисодии кори дастаҳои зидди жолазанӣ маблағи 1 миллиону 500 ҳазору 108 сомониро ташкил дод.

Аз соли  2007 то соли 2013 5 нуқтаи дастаҳои зидди жолаи шаҳри Турсунзода 65 000 га заминҳои кишоварзиро аз жола муҳофизат менамуд.  

Соли 2014 теъдоди нуқтаҳои зидди жола аз 5 то 24 адад зиёд карда шуд ва ин имкон дод, ки зироатҳои кишоварзӣ дар майдони 585 ҳазор га аз жола муҳофизат карда шаванд.

Таҳлили маълумот нишон медиҳад, ки ҳар сол бориши жола ба соҳаи кишоварзии ноҳияи Данғараи вилояти Хатлон зарари калон мерасонид. Бинобар ин бо мақсади пешгирии зарар ба соҳаи кишоварзии  ноҳияи Данғара ва атрофи он, бо супориши Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ноҳияи мазкур дастаи зидди жола ташкил карда шуд.

Дар натиҷаи фаъолияти дастаи зидди жолаи ноҳияи Данғараи вилоти Хатлон ва ноҳияҳои атрофи он ҳар сол майдони 100 ҳазор гектар заминҳои кишоварзӣ аз боришоти харобиовари жола муҳофизат карда мешаванд.

«Элия - 2» мушаки худкори партоби мушак

Дар солҳои 2010-2016 дастаҳои зидди жола қисман бо дастгоҳҳои худкори партоби мушкҳои навъи «Элия - 2» таъмин шуданд. Ҳоло ҷиҳати муҳофизати зироатҳои кишоварзӣ аз жола мушакҳои зиддижолаи “Алазан-6” истифода мешаванд.

Сарраёсати таъсиррасонии фаъол ба равандҳои метеорологии Кумита дар соли 2013 ҳангоми корҳои саҳроии мавсимӣ  дар ноҳияҳои Шаҳринав, Абдураҳмони Ҷомӣ, Ёвон, Бохтар, Ҷалолиддини Балхӣ, Дӯстӣ, Данғара, Хуросон, Ҳисор ва Турсунзода майдони 585 ҳазор гектар заминҳои кишоварзиро аз жола муҳофизат намуд.


Дар акс:
Дастгоҳи худкори партоби мушак «Элия-2»

Фоидаи иқтисодии кори дастаҳои зидди жола 763 миллиону 251 ҳазору 217 сомониро ташкил намуд.  

Соли 2014 дар навоҳии ёдшуда дастаҳои зиддижола 585 ҳазор гектар заминҳои кишоварзиро муҳофизат намуданд.

Ҳамзамон дастаҳои зидди жола  446 минтақаи  аз жола офатпазирро аз боришот ҳифз карданд ва фоидаи иқтисодии кори онҳо 146 миллиону 636 ҳазор сомониро ташкил намуд.

Назорат ва мониторинги минтақаҳои аз жола осебпазир

Дар соли 2015 дастаҳои зидди жола ва нуқтаҳои таъсиррасонӣ муҳофизати 359 минтақаи аз жола осебпазирро аз боришоти жола таъмин намуданд ва фоида иқтисодии корҳои анҷомшуда 999 миллиону  147 ҳазор сомониро ташкил дод.

барчасп: